Planina Rajac

Jednu od najatraktivnijih planina u kompleksu Valjevskih predstavlja Rajac. Ova planina, koju su stari putopisci zbog lepote njene prirode protkane šumarcima i cvetnim livadama nazvali RAJEM NA ZEMLJI nalazi se u severozapadnom delu Srbije, u blizini živopisnog gradica Ljig.

GEOGRAFSKI POLOŽAJ
Iako manje visine, ova planina svojim, prirodnim i antropogenim turistickim vrednostima, a pre svega ambijentalnim kvalitetima i položajem ima sve uslove da se razvije kao drugi po rangu centar Valjevskih planina. Najbliže vece gradsko naselje i veza Suvoborskog Rajca sa svetom, Ljig, nalazi se na prometnoj Ibarskoj magistrali. Preko Ljiga Suvoborski Rajac povezan je sa Beogradom (90 km), Valjevom (50 km), Gornjim Milanovcem (45 km) i ostalim vecim gradovima naše Republike, kao potencijalnim turistickim disperzivima.

Suvoborski Rajac zahvata delove triju opština - Ljiga, Mionice i Gornjeg Milanovca. Tako sa severne strane Rajca nalazi se vece selo Slavkovica, koje pripada opštini Ljig i od koga je udaljeno 12 km. Ono svojim položajem i razvijenošcu ima sve uslove da postane glavni pristupni centar iz pravca Beograda, posebno stoga što se iz Slavkovice veoma brzo stiže do samog vrha Rajca asfaltnim putem u dužini oko 6 km. Sa zapadne strane, na putu koji preko Suvobora vodi prema Cacku je selo Planinica, koje pripada opštini Mionica. Sa juzne strane selo Gornji Banjani predstavlja pristupni punkt Rajcu iz pravca Gornjeg Milanovca.

Na raskrsnici ovih puteva i sa obecavajucom razvojnom perspektivom na ovim prostorima moguce je razvijati razlicite vidove turizma. Pre svega sportsko-rekreativni, boravišni, manifestacioni i seoski turizam. Bogatstvo prirodnih i antropogenih turistickih motiva upravo cini osnovu ovakvih planova buduceg razvoja.

RELJEF
Na ovom prostoru zastupljeni su i brojni površinski oblici kraškog reljefa, koji se jasno uocavaju u odnosu na okolni teren. Najzastupljenije su vrtace koje su ili razbacane bez reda, ili grupisane u nizove. Pored njih nailazimo i na niz manjih skrašcenih dolina. A kao najveci i najizrazitiji kraški oblik javljaju se uvale kojih ovde ima 3 - Polog, Gukovice i Dobra voda, u kojoj se nalazi i istoimeni izvor. Bogatstvo geomorfoloških oblika, raznolikost formi predela izuzetno povoljno deluju na coveka i u njemu izazivaju raznovrsna osecanja. široko otvoreni predeli, daleke vizure izazivaju osecaj smirenosti i opuštenosti, a posebno osecaj slobode. Upravo je to i bio razlog da se o Suvoborskom Rajcu i govori kao o "omiljenom planinskom svratištu" ili "dražesnom izletištu".

Podzemni kraški oblici zastupljeni su jamama i pecinama, kojih na ovim prostorima ima ukupno 12. Za njih je karakteristicno da se javljaju samo u istocnom i zapadnom delu, dok ih u središnjem nema. U proseku na 1 kvadratni kilometar postoji po jedan speleološki objekat. U istocnom delu se nalazi 6 objekata i to tri pecine - Mala Bezdan (najveci speleološki objekat na Rajcu), Iljkaca, Đurina crkva i 3 jame - Velika Bezdan kod spomenika, jama na livadi i jama sa plocom. Svi ovi objekti nalaze se u neposrednoj blizini planinarskog doma. U zapadnom delu je takode pronadeno 6 objekata. Od toga su 4 pecine - Velika i Mala pecina u Brezacima, Stepanovica pecina i pecina na vrelu Ljiga. Druga dva objekta su jame na Gucevu i na Umci.

Geološku gradu Rajca cine mahom flisne stene i ostali gornjekredni sedimenti. Severna strana Rajca ogranicena je strmim krecnjackim odsecima. Uocljive su eruptivne stene, a iznad njih su škriljci i pešcari. Južnu stranu Rajca cine serpentini jurske starosti. Sam vrh Rajca je kupasto krecnjacko uzvišenje. Karstifikacija je ovde cest proces. Litološki sastav, cistina i kristalicnost krasa variraju, a njegovi slojevi znatno su poremeceni, izrasedani i disecirani brojnim pukotinama.

Republicki zavod za zaštitu prirode Srbije zaštitom je obuhvatio širi prostor Rajca, odnosno grupu uzvišenja, zaravni i kraških depresija izmedu Lipova na istoku i Guceva na zapadu, kao i padine strmog odseka kojim se ovaj uzdignuti teren spušta prema selima Lalinci, Slavkovica i Ba. Južna granica zasticenog prostora ide razvodem slivova Kolubare (Ljiga) i Zapadne Morave, tako da se celokupna zašticena površina, koja iznosi oko 1200 hektara nalazi na teritoriji opštine Ljig. Na ovom prostoru zabranjene su gradevinske, zemljane i druge aktivnosti, seca šume, eksploatacioni radovi širih razmera, menjanje kultura livada i pašnjaka u druge kulture, unošenje stranih vrsta drveca i slicno. Ovim merama pokušava se maksimalno ocuvanje izuzetnog ambijenta i sprecavanje njegove eventualne degradacije.

BILJKE I ŽIVOTINJE
Rajac poseduje karakteristicnu biogeografsku raznovrsnost. Ocuvani pejsazi, širina horizonta sa mnoštvom livada i proplanaka su samo jedan od elemenata te raznovrsnosti. Visoke šume, uglavnom cetinari, cine posebnu vrednost. Neki vegetacioni tipovi se vezuju za doline i padine, a drugi za površi i padinske strane, dok se u najvišim predelima javlja visoka planinska vegetacija. Preovladuju šume bukve, hrasta, breze, jasena, cera a u najvišoj zoni se nalaze cetinari sa jelom i borom kao glavnim predstavnicima. Bogate i raznovrsne šume i proplanci ispresecani su cistim potocima i recicama. Isticu se površine sa socnom planinskom travom. Upravo bogatstvo livadskih površina i cini osnovu održavanja vec tradicionalne turisticke manifestacije pod nazivom "Kosidba na Rajcu". Na rajackim livadama raste i veliki broj lekovitih biljaka.

Raznovrsna divljac (fazan, srndac, lisica, divlja svinja, zec, grlica i dr.) predstavlja posebnu prirodnu vrednost, a istovremeno i veoma atraktivan turisticki motiv.

KLIMA
Podneblje Suvoborskog Rajca ima odlike "blaže subalpske" klime. Sa stanovišta turisticke vrednosti klime u prvom redu dolazi do izražaja njena zdravstveno-rekreativna komponenta. Stimulativno dejstvo klime omogucava oporavak i revitalizaciju i pogoduje lecenju bolesti pluca, disajnih puteva, neurovegetativnih poremecaja, stanja rekonvalescencije uopšte i jacanju citavog organizma.

Temperatura vazduha

Temperatura vazduha u toku letnjih meseci krece se od 14 do 17°C a u zimskim od O do 3°C. Srednja maksimalna temperatura dostiže 20°C na Rajcu i to u avgustu. Prosecne letnje temperature (za mesece VI,VII i VIII) su 18,7°C, a prosecne jesenje (za mesece IX,X i XI) 8,4°C. Prolecne temperature iznose 8,8°C. Ovakva temperatura u prolecnom periodu uslovljena je vecim uticajem zapadnih i severnih vetrova, kao i otapanjem snežnog pokrivaca na okolnim planinama. Jesen je toplija od proleca za 2-3°C. Septembar je topliji od maja za 5°C, a oktobar od aprila za 1°C. Poslednji jesenji mesec novembar topliji je od prvog meseca proleca, marta za 3°C. Ovi podaci ukazuju da je moguce produženje letnje turisticke sezone posebno u septembru i oktobru. Sa temperaturama iznad 10,0°C ima oko 6 meseci godišnje na Rajcu.
Srednja minimalna temperatura vazduha iznosi -8,8°C na Rajcu. Najniža temperatura je zabeležena Rajcu 24.I 1963. godine (-20,4°C). U toku godine prosecno na Rajcu javi se oko 38 dana sa temperaturom nižom od 0°C. Ovih dana najviše je u januaru (Rajac ima 14,3 dana sa temperaturom nižom od 0°C). U zimskim mesecima ovih dana ima na Rajcu 32,3 (29,1%). Pocev od marta do oktobra nema ledenih danana Rajcu te ovaj period traje 7 meseci. Najveci broj mraznih dana na Rajcu iza januara (19,9) ima decembar (14,5°C). Na Rajcu ima ukupno 46,2 mraznih dana, što cini 76,6% ukupnog njihovog broja.
Na Rajcu je dana sa temperaturom od 20,1 do 25,0°C bilo prosecno 33,6 godišnje. Letnji dani imaju prosecnu cestinu od 86,5 dana godišnje i javljaju se od marta do novembra.

Oblacnost

Maksimalna oblacnost je u decembru (7,7), a najmanja u avgustu (3,8), dok godišnja ne prelazi šest desetina pokrivenosti neba. Oblacnost u letnjim mesecima pokazuje minimalne vrednosti (avgust 3,8). Srednja godišnja oblacnost iznosi 5,7. U odnosu na jesenje, prolecni meseci se odlikuju nešto vecom oblacnošcu. Amplituda maksimalne i minimalne oblacnosti iznosi 3,9 za Rajac. Najkišovitiji meseci nemaju visoke srednje mesecne vrednosti oblacnosti, što ukazuje da se padavine u njima izlucuju u vidu kratkotrajnih pljuskova. Godišnji tok srednje mesecne oblacnosti poklapa se sa srednjim mesecnim temperaturama, te najhladniji meseci u godini imaju i najvecu vrednost oblacnosti. Srednja mesecna oblacnost u prolece iznosi 5,9, najmanju vrednost ima jesen (5,3) a potom leto (4,4).

Podaci ukazuju da na Rajcu letnji meseci imaju i najveci broj vedrih dana - 29 dan, ali isto tako i jesenji meseci, što omogucava produženje turisticke sezone. Najmanji broj vedrih dana na Rajcu imaju decembar, februar, novembar. Najveci broj tmurnih dana imaju na Rajcu zimski meseci, dok jesenji imaju manje tmurnih dana od prolecnih meseci.

Padavine

Ukupna godišnja kolicina padavina iznosi za Rajac 884 mm. Maj je najvlažniji mesec u toku godine, Rajcu padne 137 mm padavina. Prosecna kolicina padavina u periodu maj-juli prelazi 100 mm i sa gledišta turistickog boravka ovo nije najpovoljniji momenat, tim pre što i avgust ima znatnu kolicinu padavina. Od maja do avgusta, izluci se skoro polovina ukupne godišnje kolicine taloga. Prolece se odlikuje vecom kolicinom padavina od jeseni, jer je u periodu maj-jun dejstvo barometarskih depresija najizraženije. Najsuvlji mesec je februar, kada se padavine izlucuju uglavnom u vidu snega i kada padne cetiri puta manje padavina u odnosu na najvlažniji mesec. Obrazovanje jesenjih kiša je prouzrokovano vetrovima sa jugozapada koji donose vlagu sa Sredozemlja.(146)
Posmatrajuci kolicinu padavina moglo bi se zakljuciti da leto predstavlja vlažniji period godine. Medutim, iako se tada izluci veca kolicina padavina, leto je ipak godišnje doba sa najvecim brojem suncanih dana. Veca kolicina padavina uslovljena je povremenim prodorima vlažnih vazdušnih masa i to su mahom kratkotrajni pljuskovi. Ovakav nacin izlucivanja padavina ne predstavlja smetnju turistickom boravku, vec letnjim danima donosi osveženje i rashla|uje vazduh.

Februar ima manje dana sa snežnim pokrivacem (6,6) u odnosu na mart (8,5). Prve obilnije snežne padavine su u decembru. Najveci broj dana sa snežnim pokrivacem ima januar 22,2, mesec sa najvecim brojem dana sa snežnim padavinama. Snežni pokrivac traje od druge polovine decembra do prve polovine marta 62,9 dana na Rajcu. Stanje je me|utim, nepovoljnije na Rajcu, s obzirom da je dužina trajanja snežnog pokrivaca manja. Debljina snežnog pokrivaca 46 cm na Rajcu. Maksimalna visina snežnog pokrivaca na Rajcu 1969. godine (88 cm).Prosecna visina snežnog pokrivaca na Rajcu iznosi svega 20 cm, pa možemo konstatovati da postoje minimalni uslovi za razvoj skijaških sportova.

Vetar

Na Rajcu je dominantniji južni, a najre|e duva severoistocni vetar (17 dana, 1,3 bofora). Na Rajcu su tišine skoro tri puta re|e nego na Divcibarama, na primer, što ukazuje da su na ovim prostorima prisutna stalna vazdušna strujanja.

VODE
Hidrografske odlike Rajca su posledica geološkog sastava i tektonskog sklopa, a izražene su rekama, izvorima i potocima. Kroz Rajac proticu dve vece reke - Dicina (Velika i Mala) i Slavkovacka reka, koja se sa svojim mnogobrojnim pritokama uliva u Bašku reku i zajedno obrazuju reku Ljig. Ove reke imaju najveci potencijal u prolece i jesen, a tokom leta se dešava da neki potoci cak i presuše.

Još od starih vremena na glasu je dobra pitka voda koja izbija sa izvora zvanog Istocnik na 659 m nadmorske visine u dnu manjeg prirodnog useka. Ovaj Istocnik je bio kaptiran stublinom sve do 1892. godine kada je podignuta individualna zadužbina poznata kao rajacka cesma. Istocnik je oslonjen na 12 m dug potporni zid. Isti je kao i njegov fundament, od klesanih kvadara kamena pešcara. Na ceonom delu Rajacke cesme iznad samoizlivajuce kamene lule urezan je natpis.

Prostor Rajca snabdeva se vodom uglavnom sa Milanovog izvora, koji je udaljen 1 km od Planinarskog doma, te je blizina doma uticala da se najpre od njega izvede voda. Njom je kasnije pocelo napajanje okolnih novosagradenih kuca za odmor i rekreaciju.

Od svih izvora Rajca središtu turistickog naselja najbliži su Veliki i Mali Jovanovac. Kako pripadaju povecem izvorištu oni se nalaze na maloj udaljenosti. To su stalni i ujedno najizdašniji izvori na ovoj zaravni, jer su u vezi sa obilnom izdani. Locirani su na 300 m od Rajacke cesme u pravcu jugozapada.

A na petnaestak minuta hoda šumskom stazom nalazi se na dodiru krecnjaka i pešcara izuzetno atraktivan slap.

Treba još pomenuti Kojica cesmu koja se nalazi na dodiru krecnjaka i konglomerata i koja se snabdeva vodom koja neprestano istice. Za nju se tvrdi da ima najlepšu i najhladniju vodu na ovom prostoru.

KOSIDBA NA RAJCU
Ova manifestacija, proistekla iz narodne mobe, organizuje se svake godine u prvoj nedelji po Petrovdanu. Glavna atrakcija je međunarodno takmičenje kosaca. U programu su i izložba savremene poljoprivredne mehanizacije (sa demonstracijom rada) i kulturno-zabavni program. Ova manifestacija traje tri dana.

SMEŠTAJ

Planinarski dom "Cika Duško Jovanovic"
Na planini Rajac nalazi se Planinarski dom "Cika Duško Jovanovic", sagraden 1952/53. godine od strane planinarskog društva "Pobeda". Kapacitet doma je 70 ležaja. Dom raspolaže sa 20 dvokrevetnih soba i jednom velikom sobom od 20 krevata. Kupatila su zajednicka.

Odmaralište Poštanske štedionice
Objekat Poštanske štedionice, izgraden i skladno ukomponovan u jedinstvenu celinu sa domom ima kapacitet od 35 ležaja. Sobe su dvokrevetne sa kupatilima.

Ishrana je organizovana u istom objektu u restoranu "Zlatni bokal" vlasnika Despotovic Radojice

Izvidacki centar Saveza izvidaca Srbije
Nalazi se u neposrednoj blizini Planinarskog doma u objektu nekadašnjeg Doma SSUP. Centar raspolaze sa ukupno 9 soba: dvokrevetnih, cetvorokrevetnih i šestokrevetnih u kojima ima 40 ležajeva. Pored objekta je ureden prostor za šatore kapaciteta 60 ležajeva. Centar raspolaže sa neophodnom kamp opremom. >opširnije>

Odmaralište REIK-a Kolubara
Odmaralište REIK-a Kolubara se nalazi u živopisnoj šumi pored planarskog doma. Ceo kompleks se sastoji od 15 bungalova sa po tri kreveta, kuhinjom, kupatilom, upravnom zgradom i terenima za sport (košarka, rukomet i mali fudbal). Ishrana se može naruciti u planinarskom domu i u postanskom odmaralistu.

korisni linkovi:
RAJAC.NET
TURISTIČKA ORGANIZACIJA OPŠTINE LJIG
KOSIDBA.COM